Stephan Schleim heeft al meer dan tien boekpublicaties op zijn naam staan – als auteur en redacteur. Zijn werken hebben lovende kritieken ontvangen, bijvoorbeeld in de Frankfurter Allgemeine Zeitung, Psychologie Heute en de Zeitschrift für Neuropsychologie. Lees hier meer.
Perspectieven uit de depressie-epidemie (Duits, 3e editie, 2025)
In Duitsland worden nu voldoende psychofarmaca voorgeschreven om dagelijks meer dan 7 miljoen mensen te behandelen. De meeste van deze medicijnen zijn zogenaamde antidepressiva. Hoe is deze enorme toename sinds de jaren 80 te verklaren? En waarom zijn de wachtlijsten voor psychologische en psychiatrische therapieën langer dan ooit?
Stephan Schleim, die onderzoek heeft gedaan aan drie universitaire psychiatrische klinieken en inmiddels meer dan 5000 psychologiestudenten heeft opgeleid, neemt u mee achter de schermen: wat zijn psychische stoornissen eigenlijk? Hoe worden ze gediagnosticeerd en wie stelt de criteria vast? Zijn “antidepressiva” echt de redders die ze lang zijn voorgespiegeld?
In in totaal 27 perspectieven (hoofdstukken) uit de afgelopen tien jaar legt de auteur, met meer dan 20 jaar schrijfervaring in de psychologie, psychiatrie en hersenonderzoek, uit waarom we nu midden in een “depressie-epidemie” zitten – en hoe we daaruit kunnen komen. Je kunt hier al deze diepgaande kennis over een van de meest urgente problemen van onze tijd vinden voor de onverslaanbare prijs van slechts € 9,99. Download het als e-book via Amazon, Apple Books of Google Play Books.
De Cannabisprotocollen (Duits, 2e editie, 2025)
Geen 1 aprilgrap! Cannabis werd in Duitsland op 1 april 2024 gedecriminaliseerd. Het bleef spannend tot het einde: zou de Bondsraad de bemiddelingscommissie bijeenroepen en de wet voor onbepaalde tijd uitstellen? Zou de bondspresident constitutionele bezwaren aankaarten? Stephan Schleim volgde de gebeurtenissen die leidden tot de Cannabiswet op de voet. Een deskundigenbrief die hij medeondertekende, werd aangehaald in het beslissende debat in de Bondsdag. Schleim onderwierp het publieke debat onvermoeibaar aan feitencontrole en weerlegde de uitspraken van artsen die, na bijna 100 jaar de recreatieve en medicinale plant cannabis te hebben gedemoniseerd, nog steeds pseudowetenschappelijke antidrugspropaganda verspreidden.
Het nieuwe boek van Stephan Schleim is verkrijgbaar als e-book voor slechts € 9,99 via Amazon, Apple Books en Google Play Books.
Hersenontwikkeling en recht (Engels, 2025)
Al meer dan 10.000 online oproepen (per juli 2025)
Zal hersenonderzoek ons rechtssysteem veranderen? Of is het al gebeurd? Met meer dan 20 jaar ervaring op dit gebied neemt Stephan Schleim u mee op een reis door de tijd: Hoe heeft “breindenken” de psychiatrie vanaf 1800 beïnvloed? (Hoofdstuk 1) Wanneer speelde het voor het eerst een rol in de rechtszaal? Beïnvloedde het de verhoging van de leeftijd waarop de doodstraf kan worden opgelegd in de VS?
Het boek biedt basiskennis over wat psychologen en hersenonderzoekers hebben ontdekt over de ontwikkeling van de mens (en diens hersenen). Resultaten van nieuwe studies met meer dan 100.000 personen worden op een begrijpelijke manier uitgelegd (Hoofdstuk 2). Na een inleiding over het denken achter psychologisch onderzoek (Hoofdstuk 3) analyseert het boek gedetailleerd hoe bevindingen uit hersenonderzoek het rechtssysteem en de rechtspraktijk hebben beïnvloed (Hoofdstuk 4) en dat in de toekomst mogelijk ook zullen blijven doen (Hoofdstuk 5). Het boek is peer-reviewed en is, dankzij financiering door de bibliotheek van de Rijksuniversiteit Groningen, gratis beschikbaar in verschillende formaten op de website van de uitgever (open access).
Wetenschap en vrije wil (Engels, hardcover 2024; softcover 2025)
Vrije wil is een van de meest besproken onderwerpen in de neurowetenschap, psychologie en filosofie. Velen gaan er zelfs van uit dat onze visie op de menselijke natuur en onze sociale orde op het spel staan. Dit boek laat zien dat het academische debat vaak wordt gevoerd onder misleidende aannames: praktische vrijheid zou niet alleen onderzocht moeten worden in wereldvreemde laboratoriumexperimenten. Daarom is het probleem in het tweede deel van Science and Free Will gerelateerd aan echte beslissingen in ons dagelijks leven.
Maar eerst wordt belangrijke basiskennis uit meer dan 2500 jaar van onze culturele geschiedenis overgebracht. Leer hoe Socrates al het idee verwierp dat mensen slechts de som zijn van hun fysieke delen. Het boek laat vervolgens zien hoe het dispuut over de vrije wil in het christendom bijna leidde tot een burgeroorlog. Vanaf de 18e eeuw werden wetenschappelijk beïnvloede ideeën steeds belangrijker. Biologie, fysiologie en natuurkunde hebben een uitgebreide stem voordat psychologie en hersenonderzoek het onderwerp overnemen.
Science and Free Will legt uit waarom het eindeloze debat over determinisme niet de kern van het probleem is. Bekende natuurkundigen zoals Max Planck, Albert Einstein en Anton Zeilinger worden besproken. De vraag is niet of onze beslissingen causaal bepaald zijn, maar welke oorzaken een rol spelen. Wat dit betekent voor het recht, de wetenschap en hoe we toch vrij kunnen zijn, wordt aan het einde uitgebreid besproken.
Het boek is direct op de website van de uitgever verkrijgbaar (misschien met 20% korting met de code SPRAUT) en in de boekenhandel.
Geestelijke gezondheid en verbetering (Engels, 2023)
Al meer dan 25.000 online oproepen (per juli 2025)
Geestelijke gezondheid, zelfverbetering en middelengebruik (drugsgebruik) blijven zeer relevante maatschappelijke kwesties. In dit boek, dat gratis verkrijgbaar is, bespreekt Stephan Schleim ze voor het eerst samen. Wat “gezondheid” is, wat “geestelijke stoornissen” en in het bijzonder “verslaving” zijn, vormt het theoretische kader (hoofdstuk 1 & 2). De huidige trends in middelengebruik – voor optimalisatie, als zelfmedicatie en medische behandeling – worden vervolgens besproken (hoofdstukken 3 & 4). Het verleden en heden van het drugsbeleid biedt veel verrassingen (hoofdstukken 4 & 5).
Je kunt een meer gedetailleerde inleiding vinden in Stephan Schleim’s blog “MENSCHEN-BILDER” (Duits). Je kunt het boek ook gratis downloaden van de website van de uitgever. Het is geschreven als onderdeel van het onderzoeksproject “The History of Neuroethics” en werd gefinancierd door de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO).
Wetenschap en vrije wil (Duits, 2023)
Al meer dan 10.000 online oproepen (per juli 2025)
“Stephan Schleim presenteert deze spannende discussie op een begrijpelijke manier. […] Het is de moeite waard om er eens goed naar te kijken.” (Psychologie Heute, 9/2023)
Hoe vrij zijn wij mensen? Over deze vraag wordt niet alleen gediscussieerd sinds de komst van hersenonderzoek. Stephan Schleim neemt de lezer mee terug naar het oude Griekenland om te illustreren wat er op het spel staat voor ons mensbeeld. De belangrijkste neurowetenschappelijke experimenten worden op een begrijpelijke manier uitgelegd. Daarbij komt menig verrassing aan het licht. Het tweede, praktische deel gaat niet alleen over de betekenis van de vrije wil voor het strafrecht en de moraal, maar de auteur ontwikkelt ook zijn eigen aanpak: Hoe kunnen we in de praktijk vrijer zijn?
Je kunt een uitgebreidere inleiding vinden in Stephan Schleim’s blog “MENSCHEN-BILDER” (Duits). Of bestel het boek direct op de website van de uitgever of in de boekhandel.
Brein, psyche en maatschappij (Duits, 2021)
Al meer dan 275.000 online oproepen (per juli 2025)
“Wie een overzicht wil krijgen van de belangrijkste debatten die de afgelopen jaren tussen neurowetenschap en filosofie hebben plaatsgevonden, kan zich met Schleims bundel snel oriënteren.” (F.A.Z., 25.6.2021)
Dit boek bevat een compilatie van artikelen over actuele onderwerpen in de wetenschappen van de mens. Het gaat van filosofie en psychologie tot biologie, hersenonderzoek en geneeskunde. De auteur onderzoekt en doceert niet alleen op deze gebieden, maar schrijft er ook al meer dan 15 jaar over voor een breed publiek. Een selectie van de 33 belangrijkste bijdragen van zijn succesvolle blog MENSCHEN-BILDER (SciLogs, Spektrum Verlag) zijn hier nieuw gebundeld in herziene vorm en voorzien van inleidingen en vooruitblikken. In zes delen behandelt hij fundamentele vragen over neurofilosofie en theologie, neuro-ethiek, psychische stoornissen, levensbeschouwing en seksuele geaardheid. De betekenis van de wetenschappelijke bevindingen voor mens en maatschappij staat centraal.
Bestel het boek rechtstreeks op de website van de uitgever of in de boekhandel.
Psyche & geestelijke gezondheid (Duits, 2020)
In Was sind psychische Störungen? (2018) presenteerde ik mijn eigen theoretische en historische visie op psychische stoornissen. In het nieuwe eBook komen nu collega’s uit België, Duitsland en Nederland aan het woord. Zij brengen nieuwe en soms kritische ideeën naar voren waar je in de reguliere media weinig over hoort. In interviews met experts uit de psychologie, psychiatrie en filosofie kun je delen in hun inzichten. Aan het einde van het boek komt ook de dimensie van zingeving aan bod: Wat als er geen oplossing is voor de problemen en je ermee moet leven? Lees de interviews met onder andere de hoogleraren Jim van Os, Laura Batstra, Ludger Tebartz van Elst, Paul Verhaeghe en Peter de Jonge.
Wat zijn psychische stoornissen? (Duits, 2018)
In het voorwoord van Die Neurogesellschaft uit 2011 werd al voorzien dat er een boek over klinische psychologie of psychiatrie zou moeten volgen. Ik kon toen nog niet vermoeden dat het tot 2018 zou duren voordat deze verzameling essays zou verschijnen.
Het is erg belangrijk om niet alleen wetenschappers van verschillende disciplines, maar ook (potentiële) patiënten en hun familieleden voor te lichten over de randvoorwaarden en theoretische aannames van de disciplines geestelijke gezondheid en ziekte. Hun basisaannames beïnvloeden namelijk niet alleen het type onderzoek en de resultaten ervan, maar ook de therapieën die worden aangeboden aan de getroffenen.
Was sind psychische Störungen? laat vanuit verschillende perspectieven zien dat psychische stoornissen geanalyseerd moeten worden in hun sociale en historische context. Het moleculair-biologische denken dat vandaag de dag nog steeds wijdverbreid is in de klinische psychologie en psychiatrie doet geen recht aan mensen en hun psychische problemen.
De neuromaatschappij (Duits, 2011)
In dit vervolg op Gedankenlesen (2008) en Von der Neuroethik zum Neurorecht (2009) neem ik het debat over de vrije wil, leugendetectie en zogenaamde gevaarlijke hersenen onder de loep. Bij elk van de onderwerpen komen zowel filosofische als juridische, psychologische en sociale aspecten aan bod.
Een overkoepelend thema van het boek (hier op Amazon.de) is het “individuele brein”, namelijk het idee dat wij mensen niet alleen uiterlijk verschillen, op basis van onze vingerafdrukken of onze genen, maar ook wezenlijk op basis van onze hersenen. Elk brein is uniek.
De meest gebruikte statistische methoden gooien immers alle proefpersonen, alle hersenen in een experiment, op één hoop. Hoe past dit bij de individualiteit van de mens? En met de enorme claims van vooraanstaande hersenonderzoekers om alle aspecten van de mens te kunnen verklaren? Die Neurogesellschaft gaat deze uitdaging aan – en toont aan dat sommige van deze wetenschappers met hun grandioze claims bij nader inzien nogal slordig te werk zijn gegaan.
De basiskennis die in het boek wordt gegeven, is nog steeds actueel. Daarom biedt de auteur het hier gratis aan als download.
Ontstaan van leven en kunstmatig leven (Duits, 2010)
De meest welkome verandering tijdens mijn doctoraalstudie waren de bijeenkomsten van de “Werkgroep evolutie”, georganiseerd door professor, pastor en pastoraal werker Ulrich Eibach. Samen met onder andere de professoren Wolfgang Alt (Theoretische Biologie), Volker Herzog (Moleculaire Biologie) en Gunter M. Schütz (Theoretische Natuurkunde) bespraken we fundamentele vragen over de oorsprong van het leven, evolutie en kunstmatig leven.
In dit gezamenlijke boekproject (hier op Amazon.de) hebben we vragen besproken op de grenzen van de wetenschap vanuit het perspectief van onze respectievelijke disciplines. De vragen in het boek weerspiegelen de open en constructieve interdisciplinaire dialoog die we vele malen hebben gevoerd op het terrein van het Universitair Medisch Centrum Bonn.
Van neuroethiek naar neurorecht? (Duits, 2009)
De grote verwachtingen die aan hersenonderzoek worden gesteld, gaan ook gepaard met ethische uitdagingen. Sinds de millenniumwisseling worden deze aangepakt door de zogenaamde neuroethiek. In deze bundel (onder redactie met Tade M. Spranger en Henrik Walter) gaan we specifiek in op de juridische problemen die neurowetenschap oproept. Hebben we een eigen “neurorecht” nodig?
Gedachten lezen (Duits, 2008)
Tijdens mijn doctoraalscriptie over de neurofysiologie van morele beslissingen in de Universitair Medisch Centra van Frankfurt en Bonn werd ik steeds ontevredener over de manier waarop hersenonderzoek naar het publiek werd gecommuniceerd. Er heerste een “gold-rush”-sfeer waarin mensen dachten dat ze met een MRI-scanner diep in mensen konden kijken, hun gedachten konden lezen en de “grote vragen” konden beantwoorden.
Aan de andere kant was er veel oppervlakkigheid in de aard van de rapporten: zoals later communicatieonderzoek bevestigde (Racine et al., 2010) werd er nauwelijks ingegaan op methodologische beperkingen, experimentele kaders of theoretische aannames van het onderzoek. Gedankenlesen vulde deze leemte op door de lezer uit te leggen hoe hersenbeeldvormend onderzoek werkt en wat hij moet denken van de bewering dat hersenscanners gedachten kunnen lezen.
De basiskennis die in het boek wordt gegeven, is nog steeds actueel. Daarom biedt de auteur het hier gratis aan als download.